MUZIKA U NOVOM ŽIVI KOLIKO I SAM GRAD

HN 03  Herceg Novi jeste jedan od najmlađih gradova na Jadranu, ali i jedan od rijetkih za koji se zna godina osnivanja. Kralj „Srbljem i Bosni i primorju“ Stjepan ili Stefan Tvrtko Prvi Kotromanić, 1382.godine počeo je zidati temelje  ’Svetog Stefana’. Manje je poznato da Hercegu Stjepanu Vukčiću Kosači, po kome danas grad nosi ime, treba da zahvalimo i za prvo pominjanje organizovanog muziciranja u Novom i to oko 1455. godine. Herceg, koji je bio poznati poklonik umjetnosti, za svadbu svog mlađeg sina Vlatka u dvor je pozvao muzičare iz Dubrovnika. Vjerovatno se na hercegovom dvoru muziciralo i ranije, ali ovo je prvi pisani podatak sa kojim raspolažemo, otud opravdano i navodimo da od tada muzika živi u Novom.

Bilo je muzičkih programa, mada o tome nema sačuvanih dokumenata, i u vrijeme kada su gradom vladali Španci i za vrijeme turske vlasti. Evlija Čelebija ostavio je 1664. zapis da „uveče i ujutru muzika svira po dva puta“. Koja muzika i kojim povodom, nema objašnjenja. Možemo pretpostaviti da je riječ o nekoj vojnoj muzici. U Novom su se kasnije smjenjivali osvajači, mletački pa potom austrijski, grad je rušen i nanovo podizan, a muzika je o(p)stajala. U pravoslavnim crkvama, posebno u manastiru Savina formirane su pjevnice, pa crkvena pjevačka društva – hor Svetog Save je najstariji koji postoji i danas pri crkvi Svetog arhanđela Mihaila. U katoličkim crkvama i samostanima izučavana je, organizovano, sakralna muzika.

Jednom zasnovanu jaku muzičku nit čuvali su i u svim školama koje su radile u gradu i u mjestima duž novske rivijere. Brinula je o njoj i Gradska muzika osnovana 1886. godine, i đenovičko tamburaško društvo (1919) – kasnije Mjesna bleh muzika koja funkcioniše od 1929. godine. U tako postavljenu osnovu novskog muzičkog mozaika Muzička škola svoj doprinos ugrađuje od 1949.

HN 02

godine.

U muzičkom životu grada trajan pečat ostavili su ansambl “Bokelji” ženska pjevačka grupa “Lastavice”, a stranice novske muzičke istorije još ispisuju Egzodusi, klapa Stari Kapetan, Castel Nuovo, Bokeljski galioti, ženske vokalne grupe “Lira” i “Zlatan vez”.

Sliku upotpunjuju festivali “Dani muzike” i “Guitar art summer fest”.

Jedinstvena u ovom bogatom  kaleidoskopu ostaje  Novljanka Bruna Špiler. Sjećanje na nju u Novom je oživljeno u početku skoromno, koncertom „Profesoru s ljubavlju“  koji je Bruni Špiler posvetila njena učenica, Radmila Smiljanić, primadona. Od tog koncerta do marta 2008. godine i osnivanja „Međunarodnog takmičenja solo pjevača – Bruna Špiler“, nije proteklo mnogo, zahvaljujući  istrajnosti ljudi u NVO „Adut“ potom „Bruna“ a prvenstveno profesorici solo pjevanja Mireli Šćasni, Miroslavu Bobu Milanoviću,  Mirku Buljančeviću, profesorici Aniti Zloković, ali i nesebičnoj pomoći i stalnom podstreku koji je takmičenju davala još jedna Bokeljka, dirigent Darinka Matić Marović.

Prve godine takmičenje je okupilo pedesetak učesnika iz zemalja nekadašnje Jugoslavije, a svi nastupi, pa i završni koncert „Bellcanto za sjećanje“, bili su pod plaštom sjetnog sjećanja na Herceg Novi iz Brunine mladosti o kome je pisala njena sestra Bjanka Zimić Berberović.

“Odrasli smo u sunčanoj i raspjevanoj atmosferi Herceg Novog (barem je nama kao djeci tako izgledao). Grad je tada imao sasvim drugo lice, atmosferu, način življenja i izgled. Nije bilo stambenih naselja – samo kuće, manje ili veće, sa vrtovima. Nama je  izgledalo da su svi dobre volje i ne sjećam se nikoga ko je prolazio ulicom a da barem nije zviždukao neku ariju iz opere. A mogli ste čuti iz skoro svake kuće žene koje pjevaju dok obavljaju kućne poslove. Za tili čas se znala  stvoriti klapa sa gitarom na ulici ili u barkama ili po skalinima. A uveče su  se često pjevale serenade.

U našoj kući je svako od nas svirao po neki instrument, tata je divno svirao gitaru, naša braća violine i harmoniku.  Često smo u večernjim časovima sjedeli oko  petrolejke i svi zajedno svirali i pjevali. Ali Bruna je  težila nečem još većem. Postigla je to svojim velikim trudom, odricanjem i žrtvama, sama i bez ičije pomoći.

Herceg Novi je u doba naše mladosti imao organizovane horove kao i diletantsku grupu i gradsku muziku u kojima je i Bruna učestvovala.  U teškim  danima poslije Drugog svjetskog rata bile su organizovane diletantske grupe, horovi i solo nastupi. Bruna je uvijek bila među prvima i njena pjesma je oduševljavala slušaoce. Uvijek je dobijala najveće aplauze. Dan danas ljudi se sjećaju njenih nastupa i lijepog glasa. I tako sve do njenog odlaska u Beograd, da nastavi školovanje koje je bilo prekinuto ratom i okupacijom. U Beogradu je završila maturu i Muzičku akademiju, sama, bez mnogo pomoći porodice.

Miroslav Špiler, Brunin muž je bio pozvan da organizuje Muzičku akademiju u Sarajevu, te su  se  njih dvoje  preselili u Sarajevo. Bruna je postala profesor na Akademiji. Iz njene klase izašla su mnoga u svijetu poznata imena kao što su Radmila Smiljanić, Ljiljana Molnar-Talajić, Miomira Vitas… Mnogi njeni učenici su danas poznati operski pjevači, ugledni profesori, direktori operskih kuća.

U toku svog rada na Akademiji   napisala je studiju o  tehnici pjevanja. Akademija je izdala tu knjigu kao skripta, pa su je studenti koristili, a u nemogućnosti da je kupe i prepisivali. Čak i danas, ljudi nas pitaju da li  imamo tu knjigu.

HN 04

Postoji mnogo priča o njenom radu sa studentima, koje je najbolje da ispričaju njeni studenti i njene kolege.“

Želju da se sačuva sjećanje na  Brunu ostvaruju organizatori ovog festivala,  pod sigurnim pokroviteljstvom Opštine Herceg Novi, u odličnoj saradnji sa JUK Herceg fest. Na ovaj način potvrđujemo da “Novi ne zaboravlja svoje sugrađane koji su  radom i pregalaštvom doprinijeli da  postane Grad umjetnika i ostane grad koji ima dušu”  kako je na otvaranju prvog festivala rekao gradonačelnik  Dejan Mandić.

Oduvijek otvoren tako da najbolje iz svijeta primi u svoje okrilje, hrabar da svoje ljude predstavi Svijetu, Novi iako najmlađi na Primorju, traje kao kulturni Herceg – vojvoda u  Boki, Crnoj Gori i regionu, ili zvanični  šampion kulturnog turizma jugoistočne Evrope.